1. Khái niệm khoa học: Sạt lở đất là gì?

Sạt lở đất (tên tiếng Anh là Landslide) là thuật ngữ dùng để chỉ sự di chuyển của một khối đất đá, mảnh vụn hoặc hỗn hợp bùn đất xuống một sườn dốc. Hiện tượng này xảy ra khi các lực thúc đẩy (như trọng lực, áp lực nước) vượt quá sức cản (lực ma sát, sự liên kết của rễ cây, kết cấu đá) của sườn dốc đó.

Về mặt vật lý, sạt lở đất không chỉ là đất rơi xuống. Nó là một quá trình biến đổi địa chất phức tạp. Khi đất bị bão hòa nước sau những trận mưa lớn, các hạt đất mất đi sự kết dính, trở nên "trơn trượt" và dễ dàng bị kéo tuột xuống theo quy luật trọng lực.

Quốc lộ 15 (Mường Lát) bị sạt lở nghiêm trọng

Ảnh: Poly.

2. Phân loại các hình thức sạt lở phổ biến

Không phải vụ sạt lở nào cũng giống nhau. Tùy vào tốc độ và thành phần vật chất, chúng được chia thành các loại chính:

• Trượt lở (Slides): Khối đất đá di chuyển dọc theo một mặt phẳng trượt rõ rệt. Đây là dạng phổ biến nhất ở các vùng đồi núi có độ dốc cao.

• Lòng chảy bùn đá (Debris flows): Một hỗn hợp lỏng gồm bùn, nước, đá và cây cối chảy xuống như một dòng thác. Dạng này cực kỳ nguy hiểm vì tốc độ rất nhanh, có thể cuốn trôi cả nhà cửa và cầu cống.

• Đất dặm (Creep): Quá trình dịch chuyển rất chậm của lớp đất mặt, đôi khi chỉ vài milimet mỗi năm. Tuy không gây chết người ngay lập tức nhưng nó làm hỏng móng nhà, nghiêng cột điện theo thời gian.Đá lăn (Rockfalls): Các khối đá lớn tách rời khỏi vách núi và rơi tự do hoặc lăn xuống dưới, thường xảy ra sau các đợt sương giá hoặc mưa lớn làm nứt đá

Hiện trường vụ sạt lở đất tại thôn Át, xã Minh Xuân, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái 

Ảnh: TTXVN phát

3. Nguyên nhân gây sạt lở đất: Do tự nhiên hay con người?

Sạt lở đất là sự kết hợp của nhiều yếu tố cộng hưởng. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp chúng ta có giải pháp phòng ngừa trúng đích.

3.1. Nhóm nguyên nhân tự nhiên

• Mưa lớn và kéo dài: Đây là "ngòi nổ" chính. Nước mưa thấm sâu làm tăng trọng lượng khối đất và làm giảm lực ma sát giữa các tầng địa chất.

• Độ dốc địa hình: Các vùng núi có độ dốc trên 25 độ luôn nằm trong danh sách nguy cơ cao.

• Kết cấu địa chất yếu: Các vùng đất có nhiều tầng đất sét hoặc đá bị phong hóa mạnh dễ bị mất ổn định khi gặp nước.

• Động đất: Các rung chấn dù nhỏ cũng có thể làm đứt gãy sự liên kết của các khối đất đá trên cao.

3.2. Nhóm nguyên nhân do tác động của con người

• Phá rừng phòng hộ: Rễ cây rừng tự nhiên có khả năng đan xen tạo thành mạng lưới giữ đất mặt và hút nước ngầm. Khi rừng bị thay thế bằng cây công nghiệp rễ nông hoặc đất trống, "lá chắn" này biến mất.

• Bạt taluy, xẻ núi làm đường: Việc cắt ngang chân dốc tự nhiên để làm hạ tầng mà không có biện pháp gia cố kỹ thuật (như tường vây, kè đá) làm mất đi sự nâng đỡ cho khối đất phía trên.

• Canh tác nông nghiệp sai cách: Việc tưới tiêu quá mức trên sườn dốc hoặc trồng các loại cây không có khả năng giữ đất làm gia tăng nguy cơ sạt trượt.

Những ngọn đồi bị "cạo trọc" trước mùa mưa lũ

Ảnh: Báo Dân Trí

4. 5 dấu hiệu "tử thần" cảnh báo sạt lở đất sắp xảy ra

Sạt lở đất có thể xảy ra trong vài giây, nhưng các dấu hiệu tiền đề thường xuất hiện trước đó vài giờ hoặc vài ngày. Quan sát kỹ 5 dấu hiệu sau có thể cứu sống bạn:

• Vết nứt lạ trên mặt đất và công trình: Sự xuất hiện của các vết nứt hình vòng cung trên sườn dốc, sân nhà, hoặc đường nhựa. Đặc biệt, nếu thấy các vết nứt trên tường nhà, móng nhà to dần ra, đó là dấu hiệu đất nền đang dịch chuyển.
• Hiện tượng "cây biết đi": Các hàng cây, cột điện, hàng rào quanh khu vực dốc bỗng nhiên bị nghiêng về phía thung lũng. Điều này cho thấy lớp đất sâu bên dưới đang bị trượt.
• Thay đổi bất thường của nguồn nước: Nước suối đang trong bỗng chuyển sang màu đục ngầu như bùn. Nguy hiểm hơn là nếu dòng suối đang chảy bỗng dưng cạn khô đột ngột – đây là dấu hiệu sạt lở phía thượng nguồn đã chặn đứng dòng chảy, nguy cơ lũ quét và sạt lở dây chuyền là rất cao.
• Mặt đất phồng rộp: Ở phần chân dốc, nếu thấy mặt đất hoặc mặt đường bỗng dưng lồi lên, đó là áp lực từ khối đất phía trên đang đẩy xuống dưới.
• Âm thanh lạ từ lòng đất: Tiếng rễ cây đứt gãy "rắc rắc", tiếng đá va chạm âm ỉ hoặc tiếng gầm rú nhỏ phát ra từ phía núi.

5. Kỹ năng sinh tồn: Bạn phải làm gì khi có sạt lở?

5.1. Trước khi sạt lở xảy ra

• Theo dõi sát sao dự báo thời tiết và các cảnh báo thiên tai từ chính quyền địa phương.

• Chủ động di dời khỏi các vùng có nguy cơ cao khi có mưa lớn kéo dài trên 24 giờ.

• Chuẩn bị túi cứu sinh bao gồm: Đèn pin, thuốc men, thực phẩm khô, nước uống và các giấy tờ quan trọng.

5.2. Trong khi sạt lở đang diễn ra

• Nếu ở trong nhà: Ngay lập tức di chuyển ra ngoài nếu có thể. Nếu không kịp, hãy trú ẩn dưới gầm bàn vững chắc hoặc ở các góc tường bền vững. Cuộn tròn người lại, bảo vệ đầu bằng tay hoặc gối.

• Nếu ở ngoài trời: Chạy nhanh ra khỏi đường đi của khối sạt lở. Không nên chạy xuống thung lũng mà hãy chạy sang hai bên hướng vuông góc với dòng chảy của đất đá.

• Nếu đang lái xe: Không cố gắng băng qua đoạn đường đang có dấu hiệu sạt lở hoặc có đá lăn. Hãy dừng xe ở nơi an toàn, cách xa các vách đá dựng đứng.

5.3. Sau khi sạt lở kết thúc

• Tránh xa khu vực vừa sạt lở vì có thể xảy ra các đợt sạt lở phụ.

• Kiểm tra xem có người bị nạn không và báo ngay cho lực lượng cứu hộ. Không tự ý đi vào vùng bùn lầy nếu không có thiết bị bảo hộ.

6. Giải pháp phòng chống sạt lở đất bền vững

Để giảm thiểu sạt lở về lâu dài, chúng ta cần một chiến lược phối hợp giữa giải pháp công trình và phi công trình.

6.1. Giải pháp hạ tầng xanh (Nature-based Solutions)

• Trồng rừng đa tầng tán: Phục hồi rừng tự nhiên bằng các loại cây bản địa có rễ cọc đâm sâu. Đây là biện pháp bền vững nhất để giữ ổn định cấu trúc địa chất.

• Cỏ Vetiver - "Bê tông sinh học": Loại cỏ này có bộ rễ cực khỏe, có thể dài đến 4 mét, đan xen vào nhau giữ chặt lớp đất mặt, ngăn xói mòn và giảm tốc độ dòng chảy mặt.

• Mô hình nông lâm kết hợp: Trồng cây ăn quả xen kẽ các loại cây lấy gỗ lớn trên sườn dốc để vừa đảm bảo kinh tế, vừa giữ đất.

6.2. Giải pháp kỹ thuật

• Xây dựng hệ thống rãnh thoát nước trên các sườn dốc để tránh nước thấm quá sâu vào lòng đất.

• Sử dụng lưới thép, kè đá hoặc tường vây bê tông tại các điểm taluy xung yếu.

• Lắp đặt hệ thống cảnh báo sớm dựa trên cảm biến độ ẩm đất và dịch chuyển địa chất.

Trồng rừng giữ ổn định cấu trúc địa chất

Ảnh: Hệ thống từ thiện Fly To Sky

7. Fly To Sky: Hành động vì một Việt Nam an toàn hơn

Hiểu rõ sạt lở đất là gì chỉ là bước đầu tiên trong hành trình bảo vệ cộng đồng. Tại Fly To Sky, chúng tôi tin rằng hành động thiết thực mới là câu trả lời cho rủi ro thiên tai.

Với kinh nghiệm và tâm huyết trong các dự án CSR – ESG mảng xanh, Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội từ thiện và hỗ trợ phát triển cộng đồng Fly To Sky, Nhóm từ thiện Fly To Sky tự hào mang đến cho doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân một hệ thống dịch vụ trọn gói, từ khâu lên ý tưởng đến vận hành và đánh giá tác động:

• Tư vấn chiến lược CSR – ESG về mảng xanh: Đánh giá hiện trạng môi trường, phân tích nhu cầu và đề xuất lộ trình “xanh hóa” phù hợp mục tiêu phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

• Xây dựng vườn ươm và cung cấp cây giống chất lượng: Thiết lập vườn ươm tập trung theo tiêu chuẩn sinh thái, sản xuất đa dạng chủng loại cây gỗ, cây ăn quả, cây phủ đất và cây đặc dụng phù hợp với từng vùng miền.

• Triển khai trồng rừng và trồng cây: Áp dụng các phương pháp trồng hàng lối, trồng hỗn giao hoặc tái sinh tự nhiên tùy theo mục tiêu – từ rừng phòng hộ, rừng sản xuất đến hành lang xanh đô thị. Đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm chịu trách nhiệm từ khâu chuẩn bị đất, giám sát chăm sóc đến bảo hành sinh trưởng.

• Chương trình “Cây sinh kế” và “Quà xanh CSR”: Tổ chức sự kiện trao tặng cây giống cho nông dân, gia đình khó khăn hoặc làm quà tri ân nhân viên, đối tác; kết nối các dự án cộng đồng để cây xanh vừa đóng vai trò sinh kế, vừa lan tỏa giá trị bền vững.

• Giải pháp xanh đô thị & công nghiệp: Thiết kế và thi công mái xanh, tường đứng, sân vườn công ty; lắp đặt hệ thống tưới thông minh, kiểm soát khí hậu vi mô, giảm hiệu ứng “đô thị nóng”.

• Giám sát – Đánh giá tác động môi trường (M&E): Sử dụng drone, GIS và công cụ đo đạc hiện đại để theo dõi tỷ lệ sống, tốc độ sinh trưởng, lượng carbon hấp thụ và báo cáo định kỳ phục vụ báo cáo ESG.

• Đào tạo & truyền thông nội bộ: Tổ chức hội thảo, team-building “Một ngày làm người trồng rừng”, chương trình Đổi sách lấy cây, khóa học trực tuyến về bảo tồn thiên nhiên, tạo dựng văn hóa xanh – sạch – đẹp trong doanh nghiệp.

Fly To Sky xin gợi ý quý vị ý tưởng triển khai hoạt động "Trồng cây - Trồng rừng" dành cho doanh nghiệp:

• Trồng cây – Trồng rừng trực tiếp (Core Service): Doanh nghiệp tài trợ trồng cây hoặc trồng rừng theo số lượng hoặc diện tích cụ thể. Gói dịch vụ này bao gồm các công đoạn: trồng, chăm sóc, duy trì và báo cáo định kỳ.

• Gắn với hoạt động kinh doanh (Shared Value): Trích tỷ lệ phần trăm từ mỗi sản phẩm hoặc dịch vụ bán ra để đóng góp vào quỹ trồng cây (Ví dụ: Chiến dịch “Mỗi sản phẩm bán ra = 1 cây xanh”).

• Chiến dịch quyên góp cộng đồng – Nhân sự – Khách hàng: Kêu gọi sự chung tay góp sức từ đội ngũ nhân viên, đối tác và khách hàng. Hoạt động này sẽ đồng hành cùng FTS để triển khai trồng cây và thực hiện báo cáo minh bạch.

• Dựa trên hành vi xanh & Trải nghiệm: Quy đổi các hoạt động như số bước chân, chạy bộ hoặc tích điểm xanh thành số lượng cây trồng thực tế. Tổ chức các thử thách sống xanh như đi bộ, hạn chế sử dụng nhựa, tiết kiệm điện; gắn kết hoạt động CSR với sức khỏe và lối sống bền vững.

• Theo dấu mốc doanh nghiệp: Trồng cây vào các dịp đặc biệt như ngày thành lập công ty, mừng cột mốc doanh thu hoặc kết quả kinh doanh đạt mục tiêu. Có thể quy đổi một ngày lương tự nguyện của nhân viên thành cây xanh hoặc dùng hoạt động trồng cây thay cho quà tặng trong các tiệc kỷ niệm.

• Gắn với văn hóa doanh nghiệp: Triển khai các mô hình như “Mỗi nhân viên – Một cây xanh”, trồng cây chào đón nhân sự mới hoặc trồng cây theo phòng ban/chi nhánh. Doanh nghiệp có thể gắn tên nhân viên/tập thể cho mỗi cây xanh hoặc áp dụng mô hình “Bạn góp 1 – Công ty góp 1”.

Dịch vụ cung cấp giải pháp trồng rừng/trồng cây CSR trọn gói, được thiết kế riêng theo mục tiêu của từng doanh nghiệp, đảm bảo tính thực thi, giám sát và báo cáo minh bạch.

Hãy cùng Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội từ thiện và hỗ trợ phát triển cộng đồng Fly To Sky, Nhóm từ thiện Fly To Sky “kết xanh” tương lai. Chúng tôi mời gọi các doanh nghiệp, tổ chức và cộng đồng cá nhân chung tay bảo vệ hành tinh bằng những hành động thiết thực.

Liên hệ ngay hôm nay để nhận bản đề xuất gói dịch vụ CSR – ESG riêng biệt, phù hợp với sứ mệnh và ngân sách của Quý vị. Cùng nhau, chúng ta sẽ biến mỗi héc-ta đất thành một lá phổi xanh, mỗi cây con thành niềm hy vọng cho thế hệ mai sau!

Mỗi dự án đều có khả năng tùy biến theo quy mô, ngân sách và mục tiêu của quý doanh nghiệp. Hãy liên hệ Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội từ thiện và hỗ trợ phát triển cộng đồng Fly To Sky, Nhóm từ thiện Fly To Sky để nhận tư vấn chi tiết, báo giá và đồng hành trên hành trình “xanh hóa” – kiến tạo giá trị bền vững cho cộng đồng và môi trường!

Fly To Sky là hệ thống thiện nguyện, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, được thành lập vào ngày 02/09/2018 tại Gia Lai. Bao gồm Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội từ thiện và hỗ trợ phát triển cộng đồng Fly To Sky và Nhóm từ thiện Fly To Sky, thành viên các Mạng lưới Tình nguyện Quốc gia, trực thuộc Trung tâm Tình nguyện Quốc gia (Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh)

Fly To Sky có tư cách pháp nhân đầy đủ, được pháp luật cho phép huy động, tiếp nhận và quản lý các nguồn lực, tài trợ trong và ngoài nước, tiên phong cung cấp các giải pháp phát triển cộng đồng và trách nhiệm xã hội toàn diện tại Việt Nam. Với nền tảng hơn 8 năm kinh nghiệm, mạng lưới tình nguyện viên và đối tác phủ rộng khắp cả nước, Fly To Sky đã xây dựng hệ sinh thái hơn 200 chương trình và 30 dự án cộng đồng trên toàn quốc, Fly To Sky tập trung triển khai các dịch vụ trong 5 lĩnh vực trọng tâm: văn hóa – giáo dục, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, hỗ trợ kinh tế – sinh kế, an sinh xã hội và năng lượng sạch – môi trường bền vững, hướng đến 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (17 SDGs) và tầm nhìn “5 KHÔNG” cho tương lai Việt Nam.

Fly To Sky cung cấp dịch vụ trọn gói từ tư vấn chiến lược, thiết kế dự án, xây dựng ngân sách, tổ chức – thi công, vận hành và đo lường tác động các chương trình vì cộng đồng, thiện nguyện, CSR và ESG theo yêu cầu của doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân. Đồng thời, chúng tôi thực hiện tư vấn xây dựng chiến lược CSR/ESG, tổ chức các chiến dịch gây quỹ – kinh doanh vì cộng đồng, xúc tiến thương mại và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người yếu thế; đào tạo, nâng cao năng lực quản lý, điều phối hoạt động xã hội; kết nối nguồn lực, huy động và quản lý tài trợ trong và ngoài nước; hỗ trợ kết nối việc làm cho nhóm yếu thế. Với cam kết minh bạch, chuyên nghiệp và tạo tác động xã hội lâu dài, Fly To Sky là đối tác đồng hành tin cậy trong hành trình phát triển bền vững vì cộng đồng.

Mọi thông tin chi tiết xin liên hệ:

HỆ THỐNG TỪ THIỆN FLY TO SKY

Bao gồm Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội từ thiện và hỗ trợ phát triển cộng đồng Fly To Sky & Nhóm từ thiện Fly To Sky

- Các đơn vị, cá nhân mong muốn đồng hành, hợp tác, tài trợ hoặc tư vấn thực hiện các Dự án CSR, ESG theo yêu cầu xin liên hệ số điện thoại 0375.136.800 hoặc 0935.939.446 hoặc email lienhe@flytoskycharity.vn – donghanh@flytoskycharity.vn

- Website: flytoskycharity.vn

- Zalo OA: Hệ thống từ thiện Fly To Sky

- Fanpage Tổng: https://www.facebook.com/flytoskycharity

- Cộng đồng Tình nguyện cùng Fly To Sky: https://www.facebook.com/groups/392919558235980