Với nhiều trẻ em, một chiếc điện thoại chỉ đơn giản là thiết bị để liên lạc, xem video hoặc giải trí. Nhưng với một học sinh ở nơi còn thiếu máy tính, Internet và tài liệu học tập, một thiết bị có kết nối mạng có thể mở ra cơ hội tiếp cận với những nguồn học tập mà trước đây các em rất khó tiếp cận.

Từ một chiếc điện thoại, trẻ có thể tìm kiếm tài liệu, tham gia một lớp học trực tuyến, đọc sách điện tử hoặc tiếp cận những công cụ học tập mới. Khi công nghệ phát triển nhanh chóng với Internet, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng giáo dục số, thiết bị cá nhân ngày càng có khả năng trở thành một phần của quá trình học tập.

Tuy nhiên, trao cho một đứa trẻ một chiếc điện thoại không đồng nghĩa với việc em đó lập tức có thêm một cơ hội học tập. Giá trị của thiết bị phụ thuộc vào việc trẻ có thể kết nối với Internet hay không, có nội dung phù hợp để học hay không và có người hướng dẫn các em sử dụng công nghệ đúng cách hay không.

Đó cũng là câu chuyện lớn hơn phía sau một chiếc điện thoại: khoảng cách số trong giáo dục.

Khi khoảng cách số trở thành khoảng cách về cơ hội học tập

Công nghệ đang ngày càng hiện diện trong giáo dục. Học sinh có thể sử dụng Internet để tìm kiếm thông tin, học ngoại ngữ, xem bài giảng, đọc tài liệu hoặc thực hành những kỹ năng mà sách giáo khoa truyền thống khó có thể cung cấp đầy đủ.

Nhưng những cơ hội này không được phân bổ đồng đều.

Theo UNICEF Việt Nam, trẻ em ở các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa và những nhóm dễ bị tổn thương vẫn gặp nhiều hạn chế trong việc tiếp cận công nghệ và các cơ hội học tập số. UNICEF ghi nhận rằng tại các khu vực xa xôi, 67% trẻ em đi học không có cơ hội tiếp cận hình thức học trực tuyến và 93% giáo viên không sử dụng công nghệ số trong lớp học.

Điều đó có nghĩa là khoảng cách giữa một học sinh có thể dễ dàng tìm kiếm tài liệu trên Internet và một học sinh không có thiết bị hoặc kết nối mạng không chỉ nằm ở sự khác biệt về công nghệ. Về lâu dài, đó còn có thể là sự khác biệt về khả năng tiếp cận thông tin, phương pháp học tập và cơ hội phát triển kỹ năng.

Vì vậy, khi nói về việc đưa công nghệ đến với trẻ em vùng khó, câu chuyện không nên chỉ dừng lại ở việc “trao thiết bị”.

(Ảnh: Báo Dân trí)

Một chiếc điện thoại có thể mở ra những gì cho việc học?

Điện thoại có ưu điểm lớn là nhỏ gọn, phổ biến và có khả năng kết nối với nhiều nguồn thông tin. Trong những điều kiện phù hợp, một thiết bị có kết nối Internet có thể giúp trẻ tiếp cận những nội dung học tập mà thư viện hoặc lớp học tại địa phương chưa có.

Một học sinh có thể tìm kiếm thông tin cho bài học, xem video hướng dẫn, sử dụng các ứng dụng học ngoại ngữ hoặc đọc sách điện tử. Các em cũng có thể tham gia những lớp học trực tuyến nếu địa phương có đủ điều kiện về đường truyền và nền tảng học tập.

Khi các công cụ trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, khả năng hỗ trợ học tập còn được mở rộng hơn. AI có thể hỗ trợ giải thích một khái niệm khó, gợi ý cách tiếp cận một bài tập hoặc giúp người học tìm thêm thông tin về một chủ đề.

Tuy nhiên, AI cũng không nên được xem là một “người thầy thay thế”. Trẻ em vẫn cần giáo viên, người hướng dẫn và những kỹ năng cần thiết để đánh giá thông tin, sử dụng công nghệ có trách nhiệm và phân biệt giữa nội dung hữu ích với nội dung không đáng tin cậy.

Chính vì vậy, thiết bị chỉ là điểm bắt đầu của một hệ sinh thái học tập số, chứ không phải toàn bộ giải pháp.

(Ảnh: Babilala Class)

Từ một chiếc điện thoại đến cả một hệ sinh thái học tập

Nếu một chiếc điện thoại có thể mở ra cánh cửa đến Internet, thì Internet lại mở ra khả năng tiếp cận một không gian học tập rộng lớn hơn.

Ở đó, trẻ em có thể tiếp cận thư viện số, các khóa học trực tuyến, học liệu mở và những nền tảng hỗ trợ học tập. Giáo viên cũng có thể tìm kiếm thêm tài liệu giảng dạy và phương pháp tổ chức bài học.

Nhưng để những cơ hội đó thực sự đến được với trẻ em vùng khó, nhiều điều kiện cần được đáp ứng đồng thời.

Thiết bị cần đủ để sử dụng. Internet cần đủ ổn định. Nội dung cần phù hợp với độ tuổi và chương trình học. Giáo viên cần có khả năng sử dụng công nghệ. Nhà trường cần có phương án quản lý, bảo trì và khai thác thiết bị.

Đó là lý do một chương trình hỗ trợ công nghệ cho giáo dục có thể bắt đầu bằng một chiếc điện thoại, nhưng không nhất thiết phải kết thúc ở một chiếc điện thoại.

Ở một địa phương, giải pháp có thể là trang bị thiết bị cá nhân cho học sinh. Ở nơi khác, việc xây dựng một phòng máy chung có thể phù hợp hơn. Một trường học khác có thể cần thư viện số hoặc hỗ trợ giáo viên nâng cao năng lực sử dụng công nghệ.

Điều quan trọng không phải là đưa công nghệ đến bằng mọi giá, mà là tìm ra cách để công nghệ thực sự được sử dụng cho việc học.

(Ảnh: Nhà Văn hóa Phụ nữ)

Khi công nghệ không chỉ giúp trẻ “có thiết bị”, mà giúp trẻ có thêm cơ hội

Một chương trình giáo dục công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi thiết bị được biến thành công cụ phục vụ việc học.

Một chiếc điện thoại được trao tặng nhưng không có Internet sẽ bị giới hạn về khả năng tiếp cận thông tin. Một phòng máy được đầu tư nhưng không được sử dụng thường xuyên cũng khó tạo ra tác động như kỳ vọng. Một thư viện số có nhiều tài liệu nhưng không có người hướng dẫn trẻ khai thác thì cũng chưa thể phát huy hết giá trị.

Vì vậy, khi doanh nghiệp đầu tư cho giáo dục công nghệ, điều cần quan tâm không chỉ là đã trao bao nhiêu thiết bị, mà còn là bao nhiêu trẻ có thể sử dụng thiết bị, sử dụng vào mục đích gì và việc sử dụng đó có hỗ trợ quá trình học tập của các em hay không.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng của UNICEF trong việc thu hẹp khoảng cách số tại Việt Nam. UNICEF cho rằng việc thúc đẩy công nghệ trong giáo dục cần đi cùng với việc phát triển kỹ năng số, hỗ trợ giáo viên và tạo điều kiện để trẻ em có thể tiếp cận những cơ hội học tập phù hợp.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ đâu?

Đầu tư cho giáo dục công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án quy mô lớn. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một nhu cầu cụ thể và phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường học, điểm trường hoặc nhóm học sinh.

Chẳng hạn, nếu học sinh đã có nhu cầu học trực tuyến nhưng thiếu thiết bị, doanh nghiệp có thể hỗ trợ máy tính bảng, máy tính hoặc thiết bị truy cập Internet. Nếu nhà trường có thư viện nhưng nguồn tài liệu điện tử còn hạn chế, việc bổ sung thiết bị và xây dựng một không gian học tập số có thể phù hợp hơn. Với những trường chưa có đủ điều kiện về cơ sở vật chất, doanh nghiệp có thể từng bước hỗ trợ xây dựng phòng máy, kết nối Internet hoặc trang bị các thiết bị phục vụ việc học và thực hành kỹ năng số.

Tuy nhiên, thiết bị chỉ là một phần của bài toán. Một phòng máy được trang bị đầy đủ nhưng thiếu kết nối Internet, không có người hướng dẫn sử dụng hoặc không có kế hoạch bảo trì thì khó tạo ra tác động lâu dài. Tương tự, việc trao tặng điện thoại cho học sinh sẽ không giải quyết được đầy đủ nhu cầu học tập nếu các em không có nội dung phù hợp, không biết cách khai thác tài nguyên số hoặc gia đình không có điều kiện duy trì kết nối Internet.

Vì vậy, trước khi lựa chọn hình thức hỗ trợ, doanh nghiệp cần tìm hiểu điều kiện thực tế của cộng đồng. Quá trình này có thể bắt đầu từ việc khảo sát nhu cầu của học sinh và giáo viên, đánh giá cơ sở vật chất hiện có, kiểm tra điều kiện điện và Internet, tìm hiểu khả năng sử dụng thiết bị và trao đổi với nhà trường về cách vận hành sau khi chương trình kết thúc.

Ví dụ, cùng là một chương trình hỗ trợ máy tính nhưng hai địa phương có thể cần những cách triển khai khác nhau. Một trường đã có phòng học và đường truyền Internet tương đối ổn định có thể cần thêm thiết bị và nội dung học tập. Trong khi đó, một điểm trường ở khu vực khó khăn có thể cần giải quyết những điều kiện cơ bản hơn trước, như nguồn điện, kết nối Internet hoặc không gian để đặt thiết bị.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tránh việc “có gì hỗ trợ nấy” mà hướng nguồn lực vào đúng khoảng trống đang ảnh hưởng đến cơ hội học tập của học sinh. Khi nhu cầu, điều kiện và khả năng vận hành được xác định từ đầu, khoản đầu tư cho công nghệ không chỉ dừng lại ở việc trao tặng thiết bị mà có thể trở thành một phần của môi trường học tập được duy trì và sử dụng lâu dài.

UNICEF cũng nhấn mạnh rằng khoảng cách số tại Việt Nam không chỉ liên quan đến việc trẻ em có hay không có thiết bị, mà còn gắn với khả năng tiếp cận Internet, kỹ năng số, năng lực của giáo viên và điều kiện của từng nhóm trẻ. Vì vậy, các chương trình hỗ trợ công nghệ cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn của hệ sinh thái giáo dục thay vì chỉ tập trung vào số lượng thiết bị được trao tặng.

Một chiếc điện thoại có thể nhỏ, nhưng cơ hội phía sau nó không nhỏ

Một chiếc điện thoại không thể tự mình thay đổi việc học của một đứa trẻ.

Nhưng khi thiết bị đó được kết nối với Internet, được đặt trong một môi trường học tập phù hợp và được sử dụng với sự hướng dẫn cần thiết, nó có thể giúp một học sinh tiếp cận những kiến thức và cơ hội mà trước đây các em khó có được.

Vì vậy, câu chuyện về công nghệ cho trẻ em vùng khó không chỉ là câu chuyện về thiết bị. Đó còn là câu chuyện về kết nối, nội dung, kỹ năng và cơ hội học tập.

Và đôi khi, thay đổi bắt đầu từ một điều rất nhỏ: giúp một đứa trẻ có thêm một cách để mở cánh cửa đến với tri thức.

Fly To Sky đồng hành đưa công nghệ đến gần hơn với trẻ em

Để một chương trình giáo dục công nghệ tạo ra giá trị thực tế, doanh nghiệp không nhất thiết phải tự mình thực hiện tất cả các khâu. Một đơn vị có kinh nghiệm triển khai dự án cộng đồng có thể đồng hành trong quá trình tìm hiểu nhu cầu, xây dựng phương án và tổ chức chương trình tại địa phương.

Với định hướng phát triển các giải pháp cộng đồng hiệu quả, chuyên nghiệp và bền vững, Fly To Sky sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong các hoạt động hỗ trợ giáo dục và đưa nguồn lực công nghệ đến với trẻ em tại những địa bàn còn nhiều khó khăn. Tùy theo nhu cầu thực tế, nguồn lực và mục tiêu của doanh nghiệp, chương trình có thể được cùng xây dựng theo hướng phù hợp với từng trường học và từng nhóm trẻ em.

Sự đồng hành đó có thể bắt đầu từ việc tìm hiểu nhu cầu của địa phương, xác định hình thức hỗ trợ phù hợp, kết nối nguồn lực và tổ chức triển khai. Với những chương trình liên quan đến công nghệ và giáo dục, điều quan trọng là không chỉ đưa thiết bị đến với trẻ em, mà còn tạo điều kiện để các em có thể sử dụng những nguồn lực đó cho việc học một cách thiết thực.

Nếu doanh nghiệp đang mong muốn đóng góp nguồn lực cho giáo dục công nghệ, Fly To Sky sẵn sàng lắng nghe nhu cầu và cùng doanh nghiệp xây dựng những chương trình phù hợp, để mỗi thiết bị được trao đi có thể trở thành một thêm một cơ hội học tập cho trẻ em.

Nguồn tham khảo

1. UNICEF Việt Nam. Skills and Learning for All. UNICEF Việt Nam.

2. UNICEF Việt Nam. Education. UNICEF Việt Nam.

3. UNICEF Việt Nam. Inclusive Education. UNICEF Việt Nam.

4. UNICEF Việt Nam. Bridging digital divide for children with disabilities in Viet Nam. UNICEF Việt Nam.